Het Nederlandse recht regelt het zakelijk erfgoed van bedrijven en ondernemingen op een complexe manier, waarbij de wetten van 2018 en de praktijk van de notaris een cruciale rol spelen. Bij het overlijden van een ondernemer of bedrijf blijft vaak een groot deel van het vermogen onbeheerd achter, met gevolgen voor crediteuren, medewerkers en naasten. Volgens de Nederlandse Wet op het Burgerlijk Recht (Wet AB) wordt het zakelijk erfgoed automatisch verdeeld onder de erfgenamen, maar als er geen testament is, geldt het recht van de laatste wil niet. Dit kan leiden tot onverwachte situaties waarin familieleden of partners onverwacht belanghebbenden worden.
De notaris speelt hier een centrale rol. Volgens de recentste statistieken van de Nederlandse Notarissenbond zijn er in 2022 gemiddeld 150.000 notariële akten per jaar betrekking hebbend op zakelijk erfgoed. De meeste gevallen betreffen echter kleine bedrijven of zelfstandigen, waar de notaris vaak de enige partij is die de complexe juridische aspecten kan oplossen. Een voorbeeld is het geval van een boer die zonder testament zijn bedrijf verstaat en waarna de kinderen in conflict raken over de verdeling. Hierbij kan een notaris een schakel zijn tussen de partijen om een eerlijke oplossing te vinden.
Een belangrijke regel is dat zakelijk erfgoed, zoals bedrijven of onroerend goed, niet direct onder het algemene erfrecht valt. In plaats daarvan wordt het beheerd via de bron, waarbij de notaris de laatste wil van de ondernemer moet herkennen. Als er geen testament is, wordt het vermogen verdeeld volgens de wet, wat soms leidt tot onverwachte uitkomsten. Bijvoorbeeld, als een ondernemer zijn bedrijf verstaat en dit niet in een testament heeft vastgelegd, kunnen medewerkers of partners geen claim maken op hun deel van de bedrijfswaarde.
De rol van de notaris in het zakelijk erfgoed
De notaris is verantwoordelijk voor het opstellen van testamenten, het beheren van het zakelijk erfgoed en het oplossen van conflicten tussen erfgenamen. Volgens de Notarissenbond zijn er in 2023 meer dan 1.200 notariële notities over zakelijk erfgoed ingediend, waarvan 60% betrekking had op het opstellen of herzien van testamenten. Een notaris kan ook helpen bij het verkopen of verhuizen van bedrijfseigendom, wat vaak een complexe juridische procedure vereist. Een voorbeeld hiervan is het geval van een ondernemer die zijn pand moet verkopen om de bedrijfsfinanciën te stabiliseren. Hierbij moet de notaris ervoor zorgen dat alle juridische stappen correct worden gevolgd, zoals de notariële akte voor de verkoop en de verdeling van de winst.
Een ander belangrijk aspect is het voorkomen van fraude of onrechtmatige handelingen. Notarissen controleren niet alleen de laatste wil van de ondernemer, maar ook of er sprake is van fraude, zoals het verduisteren van vermogen door medewerkers. Een recent voorbeeld uit 2022 toonde aan dat een voormalig medewerker van een succesvolle online winkelbedrijf zijn deel van het bedrijf had verkregen via een onbekende notaris, wat later als onrechtmatig werd aangemerkt. Hierdoor moest het bedrijf een groot deel van zijn winst terugbetalen.
Concrete cijfers en trends in de praktijk
- In 2022 zijn er gemiddeld 150.000 notariële akten per jaar betrekking hebbend op zakelijk erfgoed.
- 60% van de notariële notities over zakelijk erfgoed betrekt zich op het opstellen of herzien van testamenten.
- De gemiddelde waarde van een zakelijk erfgoed dat onder notariële beheer wordt geplaatst, ligt tussen €500.000 en €2 miljoen.
- Sinds 2018 zijn er 25% meer gevallen van onverwachte verdeling van zakelijk erfgoed gemeld bij notarissen.
- In 2023 is er een stijging van 15% in gevallen van fraude of onrechtmatige handelingen in zakelijk erfgoed.
De laatste jaren zien we een toename van ondernemers die hun bedrijf in een vennootschap verwerken, zoals een BV of NV. Volgens de Kamer van Koophandel zijn er in 2023 12.000 nieuwe vennootschappen opgericht met het doel het zakelijk erfgoed te structureren. Dit kan voorkomen dat het vermogen onbeheerd achterblijft en er conflicten ontstaan tussen erfgenamen. Een voorbeeld is een familiebedrijf dat zijn activiteiten heeft verpand aan een BV, waardoor het vermogen beter kan worden verdeeld volgens de laatste wil van de ondernemer.
De toekomst van het zakelijk erfgoedrecht
De Nederlandse overheid werkt aan nieuwe wetgeving om het zakelijk erfgoedrecht te moderniseren. Een voorbeeld hiervan is de wet die in 2024 verwacht wordt, die de rol van de notaris verder zal versterken en de procedure voor het beheer van zakelijk erfgoed zal vereenvoudigen. Deze wet moet ervoor zorgen dat ondernemers en erfgenamen een duidelijkere en snellere procedure krijgen bij het beheren van hun zakelijk erfgoed. Een ander belangrijk aspect is het gebruik van digitale notariële diensten, zoals e-notarissen, om de procedure voor het opstellen van testamenten en het beheren van zakelijk erfgoed te digitaliseren.
Het is belangrijk om als ondernemer of erfgenaam op de hoogte te zijn van de juridische aspecten van het zakelijk erfgoed. Een notaris kan u helpen bij het opstellen van een testament, het structureren van uw bedrijf en het voorkomen van conflicten tussen erfgenamen. Door een goed voorbereid plan te hebben, kunt u ervoor zorgen dat uw zakelijk erfgoed eerlijk en efficiënt wordt verdeeld.